Cơ chế ủy quyền của Thủ trưởng Cơ quan điều tra cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2021, 2024, 2025), Thủ trưởng Cơ quan điều tra chỉ có thể ủy quyền cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra trong trường hợp “vắng mặt”. Khi không tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện kể từ ngày 01/3/2025, toàn bộ số lượng án của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện trước đây (chiếm khoảng 80% tổng số vụ án xảy ra trên cả nước) do Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh thụ lý, giải quyết. Trên cơ sở đánh giá kỹ lưỡng và đáp ứng yêu cầu thực tiễn, căn cứ quy định của Nghị quyết số 190 của Quốc hội, Bộ Công an và liên ngành tư pháp Trung ương đã ban hành văn bản quy định về việc ủy quyền của Thủ trưởng cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, không chỉ trong trường hợp vắng mặt và tổng kết, đánh giá việc thực hiện hơn 01 năm qua cho thấy tính hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm sau khi tổ chức bộ máy mới. Theo đó, quy định này cần được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự để tiếp tục thực hiện, bảo đảm thống nhất với Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự.

Đồng thời, Bộ Công an cũng đã bố trí Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh là Trưởng hoặc Phó Trưởng công an cấp xã để tiến hành điều tra các vụ án ít nghiêm trọng và nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn cấp xã theo uỷ quyền hoặc phân công của Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh. 

Ví dụ như tại địa bàn Thành phố Hà Nội, trung bình một ngày, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố phải xử lý, giải quyết 55 tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và điều tra, giải quyết 47 vụ án. Để có thể phân công điều tra 01 vụ án thì Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Thành phố phải ký quyết định khởi tố vụ án và quyết định phân công Phó Thủ trưởng, Điều tra viên thụ lý, giải quyết. Để xem xét ký quyết định khởi tố vụ án thì Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra phải đọc toàn bộ nội dung. Với khối lượng công việc như vậy thì phải có cơ chế ủy quyền hoặc phân công theo lĩnh vực công tác của Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh cho Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh là Trưởng phòng các phòng điều tra để bảo đảm hoạt động của Cơ quan điều tra và của Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.

Qua rà soát các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành (khoản 5 Điều 41, khoản 5 Điều 44) và dự thảo Bộ luật (khoản 5 Điều 45, khoản 5 Điều 48) cho thấy, một số quy định đã gắn chức danh tố tụng với chức vụ hành chính trong các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, bảo đảm giải quyết kịp thời, hiệu quả các hoạt động tố tụng.

Theo đó, khoản 5 Điều 41 Bộ luật hiện hành quy định khi được Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ủy quyền thì Kiểm sát viên là Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm có thẩm quyền phân công, thay đổi, hủy bỏ các quyết định của Phó Viện trưởng Viện Công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm; khoản 5 Điều 44 Bộ luật hiện hành quy định khi được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ủy quyền thì Thẩm phán giữ chức vụ Chánh tòa, Phó Chánh Tòa Tòa phúc thẩm cũng có thẩm quyền phân công, thay đổi Thẩm phán là Phó Chánh tòa Tòa phúc thẩm. Như vậy, theo các quy định này thì Bộ luật Tố tụng hình sự đã có cơ chế Kiểm sát viên phân công, thay đổi, hủy bỏ các quyết định của Kiểm sát viên, phụ thuộc vào chức danh hành chính (là Viện trưởng hoặc Phó Viện trưởng Viện Công tố và xét xử phúc thẩm); Thẩm phán phân công, thay đổi Thẩm phán, phụ thuộc vào chức danh hành chính (Chánh tòa hoặc Phó Chánh tòa Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao).