Quản lý sau cai nghiện ma túy, đồng hành với người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng

Xuất phát từ yêu cầu đó, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý sau cai nghiện theo hướng vừa bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, vừa tăng cường các chính sách hỗ trợ để người hoàn thành cai nghiện có điều kiện ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng và hạn chế nguy cơ tái nghiện. Đây không chỉ là yêu cầu của công tác phòng, chống ma túy mà còn là giải pháp mang tính nhân văn, thể hiện quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước trong việc tạo cơ hội cho người lầm lỡ có cơ hội sửa chữa sai lầm, làm lại cuộc đời và trở thành công dân có ích cho xã hội.

Trong nhận thức của nhiều người, quản lý sau cai nghiện thường được hiểu đơn thuần là hoạt động theo dõi, giám sát người sau cai nghiện. Tuy nhiên, cách tiếp cận của pháp luật hiện hành đã có nhiều thay đổi, coi đây là quá trình quản lý kết hợp với hỗ trợ, giáo dục và tạo điều kiện để người sau cai nghiện ổn định cuộc sống, thể hiện ở các nội dung sau: Người hoàn thành cai nghiện tiếp tục được quản lý trong thời hạn 01 năm hoặc 02 năm nhằm giúp các cơ quan chức năng theo dõi quá trình phục hồi, kịp thời hỗ trợ khi phát sinh khó khăn, đồng thời phòng ngừa nguy cơ tái nghiện hoặc phát sinh các hành vi vi phạm pháp luật. Việc quản lý được thực hiện trên nguyên tắc tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, kết hợp giữa trách nhiệm của cơ quan nhà nước với sự phối hợp của gia đình, cộng đồng và chính bản thân người sau cai nghiện. Đây là sự thay đổi quan trọng trong tư duy quản lý, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào kiểm soát sang đồng hành và hỗ trợ lâu dài.

Một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tái nghiện là người sau cai nghiện không có việc làm, thu nhập bấp bênh hoặc gặp khó khăn trong quá trình hòa nhập cộng đồng. Khi thiếu cơ hội phát triển bản thân, họ rất dễ quay trở lại môi trường cũ hoặc bị lôi kéo vào các hành vi vi phạm pháp luật về ma túy. Nhằm khắc phục thực trạng này, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 cùng các chính sách hướng dẫn đã bổ sung nhiều giải pháp hỗ trợ thiết thực đối với người sau cai nghiện ma túy. Theo đó, người sau cai nghiện được tạo điều kiện học văn hóa, học nghề, tư vấn nghề nghiệp, giới thiệu việc làm và tham gia các hoạt động xã hội phù hợp. Đây là những chính sách có ý nghĩa lâu dài, giúp người sau cai nghiện từng bước nâng cao trình độ, có nghề nghiệp ổn định, tạo thu nhập hợp pháp và giảm nguy cơ tái nghiện. Việc hỗ trợ việc làm không chỉ giúp giải quyết khó khăn về kinh tế mà còn tạo cơ hội để người sau cai nghiện khẳng định giá trị bản thân, lấy lại niềm tin trong cuộc sống và xây dựng tương lai bằng chính sức lao động của mình.

Bên cạnh đào tạo nghề và giới thiệu việc làm, một điểm mới mang ý nghĩa thiết thực là việc triển khai chính sách hỗ trợ vay vốn đối với người sau cai nghiện ma túy. Nguồn vốn ưu đãi giúp người sau cai nghiện có điều kiện đầu tư sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế hộ gia đình hoặc tự tạo việc làm phù hợp với năng lực và điều kiện thực tế. Đối với nhiều người, đây là “đòn bẩy” quan trọng để bắt đầu cuộc sống mới sau thời gian dài chịu ảnh hưởng của ma túy. Có thể khẳng định, hỗ trợ vay vốn không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ tài chính mà còn thể hiện sự tin tưởng của Nhà nước đối với quyết tâm hoàn lương của người sau cai nghiện. Khi có việc làm ổn định và nguồn thu nhập chính đáng, khả năng tái nghiện sẽ giảm đáng kể, đồng thời góp phần hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật phát sinh từ khó khăn về kinh tế.

Không có chính sách nào có thể phát huy hiệu quả nếu thiếu sự đồng hành của gia đình và cộng đồng. Sau khi hoàn thành cai nghiện, người sau cai nghiện rất cần sự quan tâm, động viên và chia sẻ của người thân để vượt qua mặc cảm, ổn định tâm lý và xây dựng cuộc sống mới. Gia đình cần tạo môi trường sống lành mạnh, thường xuyên quan tâm, động viên và giúp người sau cai nghiện tránh xa các yếu tố nguy cơ. Chính quyền địa phương cần thực hiện tốt công tác quản lý, đồng thời phối hợp với các tổ chức chính trị – xã hội để hỗ trợ học nghề, giới thiệu việc làm và tạo điều kiện tham gia các hoạt động cộng đồng.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh cũng cần có cái nhìn cởi mở hơn trong việc tiếp nhận người sau cai nghiện vào làm việc khi họ đáp ứng được yêu cầu tuyển dụng. Mỗi cơ hội việc làm được tạo ra không chỉ giúp một người có thêm thu nhập mà còn góp phần giảm nguy cơ tái nghiện và phòng ngừa tội phạm ngay từ cơ sở.

Một trong những rào cản lớn nhất đối với người sau cai nghiện không phải là khó khăn về vật chất mà là sự kỳ thị, xa lánh của một bộ phận xã hội. Khi không được tin tưởng, không có cơ hội lao động và luôn bị nhìn nhận bằng định kiến, nhiều người rất khó vượt qua mặc cảm để làm lại cuộc đời. Vì vậy, cùng với việc thực hiện tốt các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện. Xóa bỏ kỳ thị không có nghĩa là buông lỏng quản lý, mà là tạo điều kiện để những người thực sự quyết tâm thay đổi có cơ hội chứng minh sự tiến bộ của mình.

Một cộng đồng biết cảm thông, chia sẻ và tạo cơ hội sẽ là môi trường thuận lợi nhất để người sau cai nghiện ổn định cuộc sống, hạn chế tái nghiện và trở thành những công dân có ích. Quản lý sau cai nghiện là giai đoạn có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả lâu dài của công tác cai nghiện ma túy. Đây là quá trình kết hợp chặt chẽ giữa quản lý, hỗ trợ và tạo điều kiện để người hoàn thành cai nghiện từng bước hòa nhập cộng đồng, ổn định cuộc sống và phát triển bền vững.

Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, chính quyền địa phương, gia đình và toàn xã hội, cùng với quyết tâm vươn lên của chính người sau cai nghiện, công tác quản lý sau cai nghiện sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, góp phần thực hiện mục tiêu giảm cầu về ma túy, giữ vững an ninh, trật tự và xây dựng xã hội an toàn, văn minh, phát triển bền vững, không có ma túy.