Hoàn thiện chính sách về cai nghiện ma túy theo hướng nhân văn, toàn diện và bền vững

Theo đó, cai nghiện ma túy không chỉ là việc quản lý chặt chẽ người nghiện để họ không tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy mà phải là toàn bộ quá trình cải tạo con người, tạo ra sự chuyển biến về nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật, chuẩn bị kỹ năng lao động, khả năng tái hòa nhập cộng đồng, giúp người nghiện lấy lại niềm tin, ý chí vươn lên, khả năng làm chủ cuộc sống và giảm tỷ lệ tái nghiện.

Một trong những điểm nổi bật của chính sách mới là tăng cường trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm điều kiện để người nghiện được tiếp cận dịch vụ cai nghiện. Người đăng ký cai nghiện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập được Nhà nước bảo đảm kinh phí. Điều này góp phần giảm đáng kể gánh nặng tài chính đối với người nghiện và gia đình, tạo điều kiện để nhiều người có cơ hội tiếp cận các dịch vụ cai nghiện có chất lượng. Đây là bước tiến quan trọng trong chính sách an sinh xã hội, thể hiện quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước là không để khó khăn về kinh tế trở thành rào cản đối với quá trình cai nghiện. Đồng thời, chính sách này cũng khuyến khích người nghiện chủ động đăng ký cai nghiện, thay vì e ngại hoặc trì hoãn do điều kiện kinh tế, qua đó góp phần mở rộng diện bao phủ của công tác cai nghiện và giảm nguồn cầu về ma túy trong xã hội. Thực tiễn cho thấy, nhiều người nghiện ma túy không chỉ lệ thuộc vào chất ma túy mà còn mất dần ý thức tổ chức kỷ luật, giảm khả năng kiểm soát hành vi và thiếu động lực vươn lên trong cuộc sống. Vì vậy, quá trình cai nghiện muốn đạt hiệu quả bền vững phải đồng thời giúp người nghiện thay đổi nhận thức và hình thành lối sống tích cực.

Để nâng cao nhận thức, rèn luyện ý chí, ý thức kỷ luật, giáo dục về tư tưởng, tạo cơ sở cho người cai nghiện khi trở về nơi cư trú có bản lĩnh để tránh xa ma túy, ý chí để lao động sản xuất, làm lại cuộc đời, tại các cơ sở cai nghiện ma túy công lập, bên cạnh việc điều trị theo phác đồ chuyên môn, người cai nghiện còn được tham gia các hoạt động giáo dục pháp luật, học tập, rèn luyện về đội ngũ, điều lệnh nội vụ, giáo dục chính trị, nền nếp sinh hoạt tập thể và kỹ năng ứng xử trong cuộc sống. Thông qua môi trường sinh hoạt có kỷ luật, người cai nghiện từng bước hình thành tác phong nghiêm túc, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, biết tôn trọng các chuẩn mực xã hội và xây dựng động lực để làm lại cuộc đời. Đây là nền tảng quan trọng giúp hạn chế nguy cơ tái nghiện sau khi hoàn thành chương trình cai nghiện tại cơ sở cai nghiện.

Hiệu quả của công tác cai nghiện không được đánh giá bằng việc người nghiện hoàn thành thời gian cai nghiện, mà được khẳng định khi họ trở về địa phương, có việc làm ổn định, có thu nhập, không tái nghiện và trở thành công dân có ích cho gia đình và xã hội. Để đạt được mục tiêu đó, quá trình cai nghiện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập được tổ chức theo hướng chuẩn bị đầy đủ cả về tâm lý, kỹ năng sống, kiến thức nghề nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường xã hội. Trong giai đoạn lao động trị liệu, học nghề tổ chức các hoạt động lao động trị liệu; được hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế, trình độ, nguyện vọng của người cai nghiện (Điều 87 Nghị định 163/2026/NĐ-CP). Bên cạnh đó, kết quả lao động trị liệu của người cai nghiện ma túy tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập được đưa vào sổ sách, hạch toán, báo cáo đầy đủ, bảo đảm khách quan, minh bạch; sau khi trừ các chi phí hợp lý thì được sử dụng để phục vụ cho người cai nghiện. Qua đó, tạo cơ hội cho người cai nghiện khi trở lại xã hội sẽ có kỹ năng, tay nghề để tìm việc làm, tạo nguồn thu nhập ổn định cuộc sống, không tạo thành gánh nặng cho gia đình.

Cai nghiện ma túy là hành trình đầy khó khăn, nhưng với sự hỗ trợ kịp thời từ Nhà nước, gia đình và cộng đồng, cùng với quyết tâm vượt lên chính mình, mỗi người nghiện đều có cơ hội thay đổi cuộc sống theo hướng tích cực hơn. Đầu tư cho công tác cai nghiện chính là đầu tư cho sự bình yên của xã hội. Mỗi người cai nghiện thành công, có việc làm ổn định và tái hòa nhập cộng đồng là thêm một gia đình được hạnh phúc, thêm một địa bàn giảm nguy cơ phát sinh tội phạm và thêm một bước tiến trong mục tiêu xây dựng xã hội an toàn, văn minh, không có ma túy. Bởi vậy, nâng cao chất lượng cai nghiện tại các cơ sở cai nghiện ma túy công lập không chỉ là yêu cầu của công tác phòng, chống ma túy trong giai đoạn mới mà còn là giải pháp mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương lấy phòng ngừa là chính, kết hợp chặt chẽ giữa giảm cầu và giảm tác hại của ma túy vì cuộc sống bình yên của Nhân dân.