Bộ trưởng Lương Tam Quang trình bày Tờ trình dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Theo Chính phủ, sau hơn 8 năm thi hành, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với tình hình thực tiễn. Việc sửa đổi nhằm kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra, hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra và thể chế hóa chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy Nhà nước theo hướng tinh gọn, trong bối cảnh không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện.

Dự thảo gồm 8 chương, 52 điều, giảm 21 điều so với luật hiện hành; trong đó bỏ một chương và 24 điều, bổ sung 2 điều, giữ nguyên 5 điều, sửa đổi, bổ sung 48 điều. Các nội dung chính tập trung vào tổ chức cơ quan điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra và Công an cấp xã; tiêu chuẩn, nhiệm vụ của điều tra viên; ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động điều tra hình sự.

Một thay đổi đáng chú ý là dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định tổ chức bộ máy cơ quan điều tra thuộc lực lượng của mình. Khi không tổ chức Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao, thẩm quyền của cơ quan này được đề xuất chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an; thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.

Dự thảo cũng điều chỉnh nhiệm vụ, quyền hạn của Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư theo hướng các cơ quan này giữ thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 7 ngày. Với Công an cấp xã, dự thảo bổ sung trách nhiệm, thời hạn phân loại thông tin về hành vi vi phạm pháp luật khi tiếp nhận tin báo, tố giác; đồng thời quy định cơ chế phân công điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra.

Thẩm tra dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện luật, đánh giá hồ sơ dự án đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát những nội dung cần quy định ngay trong luật, không giao Chính phủ quy định chi tiết, nhất là các quy định liên quan đến tố tụng tư pháp và quyền con người, quyền công dân. Việc rà soát cũng cần bảo đảm thống nhất với các dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét.

Về cơ chế phân công giữa Thủ trưởng và Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ Phó Thủ trưởng phụ trách lĩnh vực chủ yếu tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra hoạt động thuộc lĩnh vực được giao; việc thực hiện thẩm quyền tố tụng phải tuân theo quy định Bộ luật Tố tụng hình sự. Một số quyền như phân công, thay đổi Phó Thủ trưởng khác hoặc thay đổi, hủy bỏ quyết định tố tụng của Phó Thủ trưởng khác cần được xác định thuộc thẩm quyền của Thủ trưởng Cơ quan điều tra.

Đối với Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã, Ủy ban đề nghị giới hạn thẩm quyền theo loại tội phạm và địa bàn. Đồng thời, cần loại trừ thẩm quyền quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt đối với các chức danh này, bảo đảm phù hợp với vị trí, vai trò của Công an cấp xã và quy định của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Chính phủ dự kiến dự án luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.