Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp đã khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực hiện dịch vụ công cấp Phiếu lý lịch tư pháp cho công dân

Câu hỏi: Kính thưa đồng chí Trung tướng Ngô Thị Hoàng Yến, Cục trưởng Cục Hồ sơ nghiệp vụ, Bộ Công an! xin đồng chí cho biết về những điểm mới nổi bật của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp?

Trung tướng Ngô Thị Hoàng Yến: Luật có nhiều điểm mới đã khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp và thực hiện dịch vụ công cấp Phiếu lý lịch tư pháp cho công dân; phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước trong quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, cải cách thủ tục hành chính phục vụ nhân dân, tổ chức, doanh nghiệp, những quy định mới nổi bật là:

Thứ nhất, thay đổi nhiệm vụ quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp và dịch vụ công cấp Phiếu lý lịch tư pháp từ Bộ Tư pháp sang Bộ Công an.

Thứ hai, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp góp phần xây dựng Chính phủ số, thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan nhà nước.

Thứ ba, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, thực hiện cấp Phiếu lý lịch tư pháp bản điện tử và tiến tới thông tin lý lịch tư pháp của công dân được cập nhật, hiển thị trên VNeID (được coi là một trường thông tin sẵn có tương tự như họ tên, ngày tháng năm sinh). Thông tin lý lịch tư pháp hiển thị trên VNeID có giá trị như Phiếu lý lịch tư pháp, cá nhân không cần yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp khi có nhu cầu.

Thứ tư, Luật quy định cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được xây dựng tập trung, thống nhất tại Bộ Công an. Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được kết nối liên thông, đồng bộ với hệ thống dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu chuyên ngành đảm bảo “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” trong hệ thống chính trị, xuyên suốt từ trung ương tới địa phương. Đây là cơ sở quan trọng triển khai thực hiện tiếp nhận yêu cầu, cấp Phiếu lý lịch tư pháp toàn trình trên môi trường điện tử, cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi để người dân thực hiện dịch vụ mọi lúc, mọi nơi, không phân biệt địa giới hành chính góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hội nhập quốc tế.

Thứ năm, Luật quy định chặt chẽ hơn việc yêu cầu cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp nhằm hạn chế việc lạm dụng yêu cầu người dân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Theo đó:

- Đối với Phiếu lý lịch tư pháp số 1: Luật quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp thông tin lý lịch tư pháp hoặc Phiếu lý lịch tư pháp số 1, trừ trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc nghị định, nghị quyết của Chính phủ quy định cần sử dụng thông tin lý lịch tư pháp để phục vụ mục đích tuyển dụng, cấp giấy phép, chứng chỉ hành nghề đối với các ngành nghề, vị trí việc làm có liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe của cộng đồng hoặc để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cá nhân khi tham gia các giao dịch dân sự, thương mại liên quan trực tiếp đến các đối tượng yếu thế trong xã hội. 

- Đối với Phiếu lý lịch tư pháp số 2: Luật quy định thông tin lý lịch tư pháp, Phiếu lý lịch tư pháp được quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân đối với dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2.

Thứ sáu, Luật quy định việc cung cấp thông tin lý lịch tư pháp theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp thay cho việc cấp Phiếu lý lịch tư pháp.

Những điểm mới nổi bật trong quy định của Luật nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp đồng thời góp phần khơi thông nguồn lực, giảm thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

 
Câu hỏi: Việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp nhằm thể chế hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Xin đồng chí chia sẻ cụ thể hơn về những chính sách mới liên quan đến cải cách thủ tục hành chính được quy định trong Luật?

Trung tướng Ngô Thị Hoàng Yến: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp đặt trọng tâm vào đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Một điểm mới quan trọng là quy định cá nhân yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp bằng hình thức trực tuyến (mặc định), thông qua Ứng dụng định danh quốc gia hoặc Cổng Dịch vụ công Quốc gia. Trường hợp yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp trực tuyến được cấp Phiếu lý lịch tư pháp bản điện tử, đồng thời thông tin lý lịch tư pháp sẽ được hiển thị trên Ứng dụng định danh quốc gia, có giá trị như Phiếu lý lịch tư pháp và được cập nhật để cá nhân sử dụng khi có nhu cầu mà không cần yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Điều này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và tạo thuận lợi cho người dân. Đối với trường hợp “Người nước ngoài, người chưa có định danh điện tử” thì có thể yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp bằng hình thức trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính. 

Luật cũng quy định thời hạn cấp Phiếu lý lịch tư pháp là 05 ngày làm việc, trong trường hợp cần xác minh thêm thông tin có thể kéo dài nhưng không quá 15 ngày. 

Ngoài ra, Luật quy định cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp được khai thác, sử dụng thông tin lý lịch tư pháp thông qua kết nối, chia sẻ dữ liệu từ cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, không yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Thông tin lý lịch tư pháp được khai thác thông qua kết nối, chia sẻ dữ liệu có giá trị như Phiếu lý lịch tư pháp. Đây là bước chuyển quan trọng từ “yêu cầu giấy tờ” sang “khai thác dữ liệu” góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính. 

Có thể nói, các quy định mới đã chuyển mạnh từ cơ chế “người dân cung cấp giấy tờ” sang “cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu”, phù hợp với định hướng xây dựng Chính phủ số.

 

Câu hỏi: Việc giao Bộ Công an quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự. Đồng chí có thể trao đổi rõ hơn về quy định mới góp phần hỗ trợ hoạt động tố tụng hình sự, quản lý nhân thân và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân?

Trung tướng Ngô Thị Hoàng Yến: Khoản 6 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 11 Luật Lý lịch tư pháp quy định: Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được xây dựng tập trung, thống nhất tại Bộ Công an và kết nối, chia sẻ thông tin với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cơ sở dữ liệu khác có liên quan theo quy định của pháp luật. Quy định này giúp bảo đảm thông tin về án tích, thông tin về cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã, thông tin về hành vi phạm tội mới và thông tin về cá nhân được quản lý đồng bộ, chính xác và cập nhật kịp thời. 

Thông qua hệ thống dữ liệu tập trung, các cơ quan chức năng có thể tra cứu, xác minh thông tin nhanh chóng, phục vụ hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử, quản lý người đã chấp hành án và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân theo quy định của pháp luật.

Câu hỏi: Ngày 01/7/2026, Luật có hiệu lực thi hành, Bộ Công an sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan như thế nào để bảo đảm việc cập nhật, xác minh thông tin án tích và điều kiện đương nhiên được xóa án tích được chính xác, kịp thời?

Trung tướng Ngô Thị Hoàng Yến: Để việc cập nhật, xác minh thông tin án tích và điều kiện đương nhiên được xóa án tích bảo đảm chính xác, kịp thời, Luật đã quy định Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Cơ quan điều tra phải tạo lập, kết nối, chia sẻ thông tin lý lịch tư pháp và thông tin về hành vi phạm tội mới với cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp. Để bảo đảm triển khai thi hành Luật, Bộ Công an đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 132/QĐ-TTg ngày 19/01/2026 ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp, trong đó phân công trách nhiệm cụ thể cho các bộ, ngành có liên quan tạo lập, cập nhật cơ sở dữ liệu chuyên ngành và kết nối với cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp, hoàn thành trước ngày 01/7/2026.

Căn cứ quy định này, việc quản lý thông tin lý lịch tư pháp sẽ ngày càng hiệu quả và phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số.

Câu hỏi: Xin đồng chí cho biết, với những thay đổi của Luật tác động chính sách đến người dân và xã hội, người dân cần lưu ý những vấn đề gì?

Trung tướng Ngô Thị Hoàng Yến: Người dân cần lưu ý vấn đề sau:

Thứ nhất,  Luật quy định “Công dân Việt Nam, người nước ngoài đã hoặc đang cư trú tại Việt Nam từ đủ 16 tuổi trở lên có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp cấp Phiếu lý lịch tư pháp của mình”. Như vậy, các trường hợp cá nhân từ đủ 16 tuổi trở lên được quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp cấp cho mình cả 2 loại Phiếu lý lịch tư pháp.

Thứ hai, về sử dụng Phiếu lý lịch tư pháp, thông tin lý lịch tư pháp 

(1) Luật quy định thông tin lý lịch tư pháp, Phiếu lý lịch tư pháp được quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân đối với dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2.

(2) Đối với Phiếu lý lịch tư pháp số 1: Luật quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp thông tin lý lịch tư pháp hoặc Phiếu lý lịch tư pháp số 1, trừ trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc nghị định, nghị quyết của Chính phủ quy định cần sử dụng thông tin lý lịch tư pháp để phục vụ mục đích tuyển dụng, cấp giấy phép, chứng chỉ hành nghề đối với các ngành nghề, vị trí việc làm có liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe của cộng đồng hoặc để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cá nhân khi tham gia các giao dịch dân sự, thương mại liên quan trực tiếp đến các đối tượng yếu thế trong xã hội.

Như vậy, quy định của Luật nhằm hạn chế các cơ quan, tổ chức và cá nhân (đại diện các doanh nghiệp tư nhân hoặc cá nhân cụ thể) yêu cầu cá nhân (người lao động hoặc cá nhân khác) cung cấp thông tin lý lịch tư pháp hoặc Phiếu lý lịch tư pháp.

Thứ ba, về Phiếu lý lịch tư pháp

Luật tiếp tục quy định duy trì 02 loại Phiếu là: Phiếu lý lịch tư pháp số 1 và Phiếu lý lịch tư pháp số 2; Phiếu được cấp dưới dạng bản điện tử hoặc bản giấy và có giá trị pháp lý như nhau. Trường hợp Phiếu lý lịch tư pháp bản điện tử đã được cấp thì thông tin lý lịch tư pháp của công dân được cập nhật, hiển thị trên VNeID. Thông tin lý lịch tư pháp hiển thị trên VNeID có giá trị pháp lý như Phiếu lý lịch tư pháp, cá nhân không cần yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp khi có nhu cầu. Cá nhân sử dụng thông tin lý lịch tư pháp hiển thị trên VNeID không phải nộp phí cung cấp thông tin.

Thứ tư, về thủ tục cấp Phiếu lý lịch tư pháp và thời hạn cấp Phiếu 

 (1) Luật quy định thủ tục cấp Phiếu lý lịch tư pháp bằng hình thức trực tuyến là “mặc định” đối với cá nhân có định danh điện tử. Đây là hình thức phi địa giới hành chính giúp người dân thực hiện thủ tục mọi lúc, mọi nơi. Trường hợp yêu cầu bằng hình thức này, cá nhân sẽ được cấp Phiếu lý lịch tư pháp bản điện tử qua ứng dụng VNeID và thông tin lý lịch tư pháp được cập nhật, hiển thị trên ứng dụng VNeID có giá trị sử dụng như Phiếu lý lịch tư pháp khi có nhu cầu (cá nhân chỉ cần yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp một lần). 

Chỉ một số trường hợp là người nước ngoài, người chưa có định danh điện tử thì có thể yêu cầu cấp Phiếu bằng hình thức trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính. Đối với trường hợp yêu cầu qua dịch vụ bưu chính thì gửi hồ sơ kèm chứng thực chữ ký của người yêu cầu theo quy định của pháp luật. Trường hợp yêu cầu trực tiếp thì nộp hồ sơ tại Cục Hồ sơ nghiệp vụ Bộ Công an hoặc Công an tỉnh, thành phố. Cá nhân yêu cầu bằng các hình thức này được cấp Phiếu lý lịch tư pháp bằng bản giấy.

 (2) Đối với các trường hợp ủy quyền

Nhằm tạo điều kiện tối đa cho người dân, Luật quy định cá nhân có thể ủy quyền cho người khác làm thủ tục yêu cầu cấp Phiếu (đối với cả 02 loại Phiếu). Việc ủy quyền phải được lập thành văn bản theo quy định của pháp luật và được thực hiện trực tiếp hoặc qua bưu chính. Trường hợp cá nhân yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp cho cha, mẹ, vợ, chồng, con của mình hoặc người mà mình giám hộ thì không cần văn bản ủy quyền và được thực hiện bằng hình thức trực tuyến, trực tiếp hoặc qua bưu chính.

 (3) Thời hạn cấp Phiếu giảm xuống là 05 ngày làm việc. Trường hợp cần xác minh thì thời hạn cấp Phiếu lý lịch tư pháp có thể kéo dài hơn nhưng không quá 15 ngày.