Khi những dòng họ vùng cao, biên giới chung tay dựng “lá chắn” ngăn ma túy từ cơ sở

Trong đời sống của nhiều bản làng vùng cao, những mối quan hệ dòng họ được duy trì qua nhiều thế hệ. Người trong dòng họ không chỉ gắn bó bởi huyết thống mà còn cùng nhau giữ gìn nề nếp, giáo dục con cháu, chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng. Khi sự gắn kết ấy được phát huy trong phòng, chống ma túy, nó trở thành một nguồn lực quan trọng để phòng ngừa ngay từ cơ sở. Từ cách làm đó, những mô hình “Dòng họ không ma túy”, “Dòng họ Ba không” đang từng bước được xây dựng, tạo thêm những điểm tựa trong phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.

Có nơi, 24 hộ với 102 nhân khẩu cùng chung tay xây dựng mô hình “Dòng họ Bàn, thôn Khe Ván không ma túy”. Có nơi, 103 thành viên dòng họ Lò cùng thống nhất nói không với ma túy. Cũng có dòng họ với 36 hộ, 183 nhân khẩu lựa chọn mô hình “Ba không”: không ma túy, không tội phạm, không tệ nạn xã hội. Những con số ấy không chỉ phản ánh quy mô của một mô hình. Đó là hàng trăm gia đình cùng được kết nối trong một mạng lưới phòng ngừa, nơi mỗi thành viên đều có trách nhiệm với sự bình yên của người thân và cộng đồng.

Điểm đáng chú ý của cách làm này là không biến dòng họ thành lực lượng thực thi pháp luật, mà phát huy thế mạnh vốn có của cộng đồng: sự gần gũi, gắn bó và khả năng nhận biết sớm những thay đổi trong cuộc sống của người thân. Một người trẻ có biểu hiện bất thường, một mối quan hệ có dấu hiệu đáng ngờ hay nguy cơ liên quan đến ma túy nếu được gia đình quan tâm, dòng họ kịp thời nhắc nhở và thông tin cho lực lượng chức năng thì có thể được ngăn chặn trước khi trở thành hậu quả. Đó chính là ý nghĩa của phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Trong quá trình ấy, lực lượng Công an cơ sở giữ vai trò nòng cốt, chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền lựa chọn những mô hình phù hợp với đặc điểm địa bàn; phối hợp với Mặt trận Tổ quốc, các ban, ngành, đoàn thể tuyên truyền pháp luật, hướng dẫn người dân xây dựng ý thức tự phòng, tự quản, tự bảo vệ. Tuy nhiên, giá trị của một mô hình không nằm ở một buổi ra mắt hay một bản cam kết. Điều quan trọng là những cam kết ấy phải được chuyển hóa thành hành động trong đời sống hằng ngày. Đó là khi cha mẹ quan tâm hơn đến con em mình; khi người thân không thờ ơ trước những thay đổi bất thường; khi các thành viên trong dòng họ sẵn sàng nhắc nhở, giáo dục và hỗ trợ nhau; khi người dân mạnh dạn cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng trước những dấu hiệu liên quan đến ma túy, tội phạm và tệ nạn xã hội. Những việc làm tưởng như nhỏ bé ấy, khi được cộng hưởng trong cộng đồng, sẽ tạo thành một “lá chắn” phòng ngừa rộng khắp. Đây cũng là tinh thần cốt lõi trong xây dựng xã, phường không ma túy.

Nghị quyết số 51-NQ/TU ngày 12/2/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai về tập trung lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng “Xã, phường không ma túy” đặt ra yêu cầu huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân. Muốn một địa bàn thực sự không ma túy, không thể chỉ nhìn vào số vụ án được phát hiện, số đối tượng bị xử lý. Quan trọng hơn là phải tạo được một môi trường mà ở đó người dân hiểu rõ tác hại của ma túy, gia đình chủ động bảo vệ con em và cộng đồng không im lặng trước những nguy cơ phát sinh. Bởi vậy, từ những mô hình dòng họ không ma túy đang được triển khai, có thể thấy một sự chuyển biến trong cách tiếp cận: phòng, chống ma túy không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an mà đang trở thành trách nhiệm chung của cộng đồng.

Sức mạnh của những mô hình dòng họ không ma túy sẽ được phát huy hiệu quả hơn khi đặt trong thế trận phòng, chống ma túy đồng bộ, có sự vào cuộc thường xuyên của cấp ủy, chính quyền, lực lượng Công an và Nhân dân. Cuộc đấu tranh với tội phạm ma túy đòi hỏi lực lượng chuyên trách tiếp tục nắm chắc địa bàn, chủ động phát hiện, đấu tranh với các đường dây, đối tượng; đồng thời các mô hình quần chúng phải được duy trì thực chất, trở thành cầu nối để người dân chủ động tham gia phòng ngừa, phát hiện và cung cấp thông tin về những nguy cơ phát sinh từ cơ sở. Phía sau mỗi mô hình là sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền và lực lượng Công an; là trách nhiệm của người đứng đầu dòng họ và sự tham gia thực chất của từng hộ gia đình. Khi những mối liên kết ấy được duy trì thường xuyên, mô hình không chỉ tồn tại trên giấy mà trở thành một phần trong đời sống cộng đồng.

Từ những dòng họ ở vùng cao, biên giới, những “lá chắn” phòng, chống ma túy đang được dựng lên không bằng những hàng rào hữu hình, mà bằng sự gắn kết cộng đồng, trách nhiệm gia đình và ý thức của mỗi người dân. Một dòng họ không ma túy có thể là điểm khởi đầu cho một cộng đồng không ma túy. Khi từng gia đình biết tự bảo vệ, từng dòng họ cùng chung trách nhiệm, từng cộng đồng không im lặng trước ma túy, thế trận phòng, chống ma túy sẽ được hình thành vững chắc hơn ngay từ cơ sở. Đó cũng là cách để mục tiêu xây dựng xã, phường không ma túy ở tỉnh Lào Cai từng bước đi vào đời sống: bắt đầu từ mỗi mái nhà, lan tỏa qua từng dòng họ và được vun đắp thành sự bình yên của mỗi bản làng.