Hiệp định ASEAN về dẫn độ - vai trò then chốt trong đấu tranh phòng, chống tội phạm

Tại Hội nghị quan chức pháp luật cấp cao ASEAN (ASLOM) lần thứ 19 được tổ chức từ ngày 06-07/10/2020 theo hình thức trực tuyến, các quốc gia đã nhất trí thành lập Nhóm công tác ASLOM về xây dựng Hiệp định ASEAN về dẫn độ. Tiếp đó, Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 11 tổ chức ngày 27/10/2021 đã hoan nghênh các nỗ lực và tiếp tục giao ASLOM trong việc đẩy mạnh triển khai xây dựng Hiệp định ASEAN về dẫn độ.

Nội dung Hiệp định ASEAN về dẫn độ được xây dựng trên cơ sở Hiệp định mẫu về dẫn độ mà các quốc gia ASEAN đã thảo luận trong 10 năm (2008-2018). Sau 14 cuộc họp, Nhóm công tác ASLOM về xây dựng Hiệp định ASEAN về dẫn độ đã hoàn thiện dự thảo Hiệp định trên cơ sở Hiệp định mẫu ASEAN về dẫn độ và sự hài hòa pháp luật về dẫn độ của các quốc gia thành viên ASEAN. Đây là kết quả của quá trình chuẩn bị, thảo luận và xây dựng lâu dài, phức tạp do sự khác biệt về hệ thống pháp luật giữa các nước ASEAN. Việc thông qua Hiệp định là sự ghi nhận những cố gắng, nỗ lực của các quốc gia thành viên ASEAN trong quá trình xây dựng và phát triển một khuôn khổ pháp lý chung của ASEAN về phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia.

Với vai trò là Cơ quan Trung ương về dẫn độ của Việt Nam, Bộ Công an được phân công chủ trì, đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan. Trong suốt quá trình, Đoàn liên ngành Việt Nam đã thể hiện tinh thần làm việc tích cực, chủ động, trao đổi với các đối tác ASEAN trên tinh thần xây dựng và linh hoạt để hoàn thiện các điều khoản của dự thảo Hiệp định, bảo đảm phù hợp với phương án đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Hiệp định gồm Lời mở đầu và 29 điều, cụ thể là: Nghĩa vụ dẫn độ (Điều 1); Các tội bị dẫn độ (Điều 2); Căn cứ dẫn độ (Điều 3); Cơ quan Trung ương (Điều 4); Cơ sở bắt buộc từ chối (Điều 5); Cơ sở có thể từ chối (Điều 6); Dẫn độ công dân (Điều 7);  Yêu cầu và các tài liệu kèm theo (Điều 8); Bắt giữ khẩn cấp (Điều 9); Thông tin bổ sung (Điều 10); Bảo mật (Điều 11); Chứng thực (Điều 12); Ngôn ngữ (Điều 13); Thực hiện yêu cầu (Điều 14); Nhiều yêu cầu dẫn độ (Điều 15); Quyết định và sắp xếp dẫn độ (Điều 16); Thủ tục dẫn độ đơn giản (Điều 17); Hoãn dẫn độ và dẫn độ tạm thời (Điều 18); Nguyên tắc đặc biệt và dẫn độ lại (Điều 19); Chuyển giao tài sản (Điều 20); Quá cảnh (Điều 21); Đại diện và chi phí (Điều 22); Tham vấn (Điều 23); Giải quyết bất đồng (Điều 24); Sửa đổi (Điều 25); Bảo lưu (Điều 26); Lưu chiểu (Điều 27); Mối quan hệ với các văn kiện quốc tế khác (Điều 28); Hiệu lực và bãi bỏ (Điều 29).

Việt Nam là thành viên tích cực trong ASEAN. Việc tham gia Hiệp định ASEAN về dẫn độ cho thấy Việt Nam là một thành viên có trách nhiệm, đóng góp tích cực vào việc xây dựng Cộng đồng ASEAN hòa bình, ổn định và an toàn. Trên các bình diện chính trị, pháp lý và thực tiễn đối nội, đối ngoại cho thấy, việc hoàn thiện pháp luật quốc gia và tích cực ký kết, gia nhập và thực hiện các điều ước quốc tế về dẫn độ khẳng định lập trường nhất quán của Nhà nước Việt Nam trong nỗ lực phấn đấu vì nền hòa bình, ổn định, phát triển, hội nhập và hợp tác quốc tế, qua đó nâng cao uy tín, vị thế của nước ta trong khu vực và trên thế giới, thắt chặt quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và các quốc gia khác trong đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm. Ti-mo Lét-xte, với tư cách là thành viên chính thức của ASEAN, lần đầu tiên ký một hiệp định trong khuôn khổ ASEAN, đánh dấu một cột mốc lịch sử quan trọng, góp phần làm sâu sắc và toàn diện hơn cho Cộng đồng ASEAN.