Tham vấn chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Hoàn thiện hành lang pháp lý phòng, chống tội phạm trong tình hình mới

Tham dự Hội nghị có đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc, Thường trực các Ủy ban của Quốc hội, đại diện các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Văn phòng Chủ tịch nước, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Hội Luật gia Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Trường Đại học Luật Đại học Quốc gia Hà Nội; đại diện lãnh đạo Công an các đơn vị, địa phương; các nhà trường, học viện trong Công an nhân dân...

Báo cáo tại Hội nghị, đại diện lãnh đạo Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an cho biết, trên cơ sở rà soát các quan điểm, chủ trương của Đảng về xây dựng, bảo vệ đất nước và phòng, chống tội phạm trong tình hình mới; rà soát hệ thống pháp luật có liên quan đến Bộ luật Hình sự; rà soát các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, và tổng kết thực tiễn hơn 08 năm thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025), Bộ Công an đã xây dựng dự kiến 07 chính sách lớn trong dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Cụ thể:

⁽¹⁾ Chính sách hoàn thiện, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, quy định về miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt nhằm bảo vệ những người thực hiện công việc vì lợi ích chung, đổi mới, sáng tạo; khuyến khích người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan chức năng và khắc phục thiệt hại; nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản bị thiệt hại do tội phạm gây ra;

⁽²⁾ Chính sách hoàn thiện các quy định mang tính nguyên tắc để làm cơ sở cho việc đấu tranh, phòng ngừa tội phạm và xây dựng các chương, điều cụ thể trong Bộ luật Hình sự; 

⁽³⁾ Chính sách hoàn thiện quy định về hình phạt, trong đó, một mặt thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật hình sự, góp phần nâng cao hiệu quả răn đe, phòng ngừa tội phạm, mặt khác thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước, tạo điều kiện để người phạm tội được tiếp tục lao động, cống hiến cho xã hội; bảo đảm phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội của đất nước và tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; 

⁽⁴⁾ Chính sách hoàn thiện quy định về các tình tiết định tội, định khung hình phạt nhằm bảo đảm sự chặt chẽ, thống nhất, dễ áp dụng pháp luật; bảo đảm phù hợp với tình hình tội phạm và tình hình phát triển kinh tế, xã hội; nâng cao tính răn đe, phòng ngừa tội phạm; 

⁽⁵⁾ Chính sách bổ sung các tội danh mới, các hành vi mới để bảo đảm tính bao quát, toàn diện của Bộ luật Hình sự, bảo đảm tính răn đe, tránh bỏ lọt hành vi nguy hiểm cho xã hội, giải quyết các vấn đề gây bức xúc trong quần chúng nhân dân và phù hợp với tình hình thực tiễn;

⁽⁶⁾ Chính sách hoàn thiện quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại; 

⁽⁷⁾ Chính sách hoàn thiện các quy định nhằm khắc phục kỹ thuật lập pháp, bảo đảm tính toàn diện, thống nhất, đồng bộ, tính logic, khoa học của các điều luật.

Góp ý và thảo luận tại Hội nghị, các đại biểu đã thể hiện sự đồng tình, nhất trí cao đối với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay; 7 nhóm Chính sách được đưa ra đều phù hợp; tích hợp một số nội dung vào Bộ luật Hình sự (sửa đổi) lần này đã thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, nâng cao hiệu quả răn đe, phòng ngừa tội phạm, mặt khác thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước, tạo điều kiện để người phạm tội được tiếp tục lao động, cống hiến cho xã hội. 

Nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm đã được đóng góp, tập trung vào việc hoàn thiện quy định đối với các loại tội phạm mới, nội luật hóa các cam kết quốc tế, cũng như nâng cao tính khả thi, rõ ràng của các quy định pháp luật. Các đại biểu cũng đánh giá hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được Bộ Công an chuẩn bị công phu, nghiêm túc...

Trên cơ sở ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến góp ý và thảo luận tại Hội nghị, Thứ trưởng Lê Văn Tuyến cho biết, việc đề xuất sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự được triển khai đúng quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, trên cơ sở tổng kết thực tiễn hơn 8 năm thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 và tham vấn rộng rãi các cơ quan, tổ chức, chuyên gia. Bộ luật Hình sự hiện hành đã phát huy vai trò quan trọng trong công tác phòng, chống tội phạm, góp phần giữ vững an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và phục vụ hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều vấn đề mới, yêu cầu mới cần phải sửa đổi, bổ sung, như: các chủ trương mới của Đảng về phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo; sự xuất hiện của các loại tội phạm mới, đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, tội phạm môi trường, tội phạm xuyên quốc gia; yêu cầu nội luật hóa các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; đồng thời khắc phục những bất cập, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành pháp luật.

Phát biểu kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Lê Văn Tuyến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến của các đại biểu, tiếp tục rà soát, hoàn thiện nội dung các nhóm chính sách, bảo đảm tính khái quát, đồng bộ, thống nhất, ổn định lâu dài và có tính dự báo; đồng thời bám sát tiến độ, bảo đảm trình Quốc hội đúng kế hoạch.

Thứ trưởng Lê Văn Tuyến cũng lưu ý, cần tiếp tục đổi mới phương thức lấy ý kiến, tập trung theo từng nhóm vấn đề, từng lĩnh vực, từng đối tượng chuyên môn, bảo đảm thiết thực, hiệu quả, tránh hình thức. Đồng thời, đề nghị các bộ, ngành, các Ủy ban của Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học tiếp tục tham gia sâu, có trách nhiệm trong quá trình xây dựng dự thảo, nhất là đối với các vấn đề lớn, còn có ý kiến khác nhau.

Công an các đơn vị, địa phương, đặc biệt là lực lượng trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm, cần chủ động tổng kết thực tiễn, đề xuất cụ thể các nội dung sửa đổi, bổ sung, bảo đảm các quy định của Bộ luật khi ban hành phải rõ ràng, dễ hiểu, dễ áp dụng, thống nhất trong thực tiễn. Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này phải quán triệt các yêu cầu: bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật; không xung đột với các điều ước quốc tế; kết hợp hài hòa giữa tính nghiêm minh và tính nhân đạo; đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia và bảo vệ quyền con người trong tình hình mới...