Sửa đổi Bộ luật Hình sự tập trung vào 4 vấn đề lớn

Đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật

Thừa uỷ quyền Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Thứ trưởng Lê Văn Tuyến cho biết, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự dựa trên các nghị quyết, kết luận, chỉ thị quan trọng của Đảng, đặc biệt là các định hướng về cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế nhà nước, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và giảm dần phạm vi áp dụng hình phạt tử hình…

“Qua gần 10 năm thi hành nhiều quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành đã bộc lộ vướng mắc, bất cập; một số quy định chưa bao quát hết các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh; một số quy định chưa thật sự thống nhất, đồng bộ với pháp luật chuyên ngành, pháp luật tố tụng hình sự, pháp luật xử lý vi phạm hành chính và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên”, Thứ trưởng Lê Văn Tuyến nêu rõ.

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.

Thứ trưởng Lê Văn Tuyến cho biết thêm, việc sửa đổi lần này tập trung vào 4 vấn đề lớn. Thứ nhất, sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm; Thứ hai, sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt; Thứ ba, sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; Thứ tư là sửa đổi các quy định của Bộ luật để bảo đảm đồng bộ, thống nhất, khả thi và kỹ thuật lập pháp.

Kiến nghị giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội danh

Theo Cơ quan soạn thảo, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) lần này thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội gồm: phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy. Việc thu hẹp này thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Bổ sung tình tiết tăng nặng “người phạm tội bỏ trốn và có quyết định truy nã” và “phạm tội nhằm chống chính quyền nhân dân”; sửa đổi tình tiết giảm nhẹ theo hướng ghi nhận việc thành khẩn khai báo ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự. Dự thảo cũng mở rộng phạm vi áp dụng tha tù trước thời hạn có điều kiện theo hướng bỏ điều kiện “phạm tội lần đầu”, “có nơi cư trú rõ ràng”.

Mở rộng loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới

Theo Tờ trình, mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; đồng thời, mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.

Bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm gắn với điều kiện cụ thể. Trên cơ sở đó, dự thảo bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh. Dự thảo cũng quy định trong giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, nếu có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự thì có thể miễn trách nhiệm hình sự, nhằm hạn chế phát sinh thủ tục tố tụng không cần thiết, bảo đảm chính sách nhân đạo, nhân văn.

Tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật Hình sự

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật Hình sự với những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Về cơ bản, các nội dung của dự thảo Bộ luật đã bám sát, thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, tiếp tục cụ thể hóa nhiệm vụ về: cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội; yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung…

"Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, Bộ luật Hình sự là đạo luật có tính chất nền tảng, với yêu cầu sửa đổi toàn diện Bộ luật Hình sự, chính sách hình sự sẽ có sự thay đổi căn bản và tác động rất lớn đến tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội. Đồng thời, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ ba đã thông qua nhiều chính sách quan trọng liên quan trực tiếp tới các nội dung của Bộ luật Hình sự. Vì vậy, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát để thể chế hóa đầy đủ những quan điểm, mục tiêu, định hướng mới nhất của Đảng, Nhà nước, bảo đảm thể chế hóa tối đa", Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ.